De wonderbaarlijke geschiedenis van het korset

Het korset is een kledingstuk dat me altijd is blijven fascineren. Waarschijnlijk heb je de term ‘tijdloze outfits’ weleens voorbij horen komen. Meestal verwijst dit naar effen outfits in beige tinten die nooit uit de mode gaan. Maar wist je dat het korset het ultieme tijdloze kledingstuk is? Overblijfselen van afbeeldingen op potten suggereren dat het korset al rond 1600 v.Chr. gedragen werd. Hoe cool is dat? 1600 jaar voordat we begonnen met het tellen van de tijd, droeg men al korsetten. Korsetten werden voor het grootste deel van de geschiedenis gedragen onder de kleding, maar in de afgelopen jaren is een korset een ware ‘statement’ geworden om over je kleding te dragen. In deze blog neem ik je kort mee in de geschiedenis van dit veelzijdige kledingstuk dat de mens al duizenden jaren in zijn greep heeft.

De eerste korsetten werden gedragen in 1600 v.Chr. Deze zijn gedragen door de Minoïsche beschaving van Kreta (Griekenland). Op overblijfselen van aardewerk laten afbeeldingen strakke stukken stof om het lichaam zien. De, laten we zeggen, ‘renaissance’ van het korset, vindt echter pas plaats in de 15e eeuw. Korsetten werden gemaakt om het lichaam ‘samen te drukken’ en de borsten te ‘pletten’. Het korset werd aan de voorkant dichtgeregen en verstevigd met baleinen van bot en hout. De trend liep door tot de 16e eeuw waarbij de natuurlijke rondingen van het lichaam werden vervormd tot een conische vorm. Het was de norm dat elke vrouw van adel dit soort korsetten droeg.

Schilderij uit de Tudorperiode, circa 1600. Bron: National portrait gallery 

Korsetten in de 17e eeuw waren ontworpen om de buste en de nek te accentueren. De bovenkant van het korset was dan ook versierd met kant om dit uit te lichten. In de 17e eeuw kregen korsetten steeds meer verstevigingen, deze werden gemaakt van walvisbotten (hier komt de naam ‘baleinen’ vandaan, waarmee verwezen wordt naar de verstevigingen van een korset). In de 17e eeuw stonden versieringen steeds meer centraal. De ‘V-vorm’ van het korset werd versierd met bijvoorbeeld graveerwerk en snijwerk. De populariteit van het korset steeg hierdoor enorm en het werd naast vrouwen, ook gedragen door mannen en kinderen.

Korset uit eind 1600. Bron: The Metropolitan Museum of Art

Tijdens de 18e eeuw waren korsetten zeer beperkend. Met ondersteuning van het walvisbot creëerde het korset tijdens deze eeuw een hele kleine, lage taille en een dunne rug terwijl het de borsten een ‘lift’ gaf. Dit gaf nog steeds die ‘conische vorm’ die al populair was in de 16e eeuw. Echter zien we hier dat een hogere taillelijn steeds populairder werd, en een trend genaamd de ‘empire line’ maakte zijn opmars in de 19e eeuw. Korsetten werden korter en bevatten minder baleinen. In de 19e eeuw werden de ‘korsetcup’ en de ‘korsetbeugel’ uitgevonden (zoals je vandaag de dag in bh's ziet) die de borsten beter ondersteunden. In de 19e eeuw zien we dat het ‘samendrukken’ van het lichaam met eerdere korsetstijlen, losgelaten wordt. Hier was geen ‘behoefte’ meer aan.

Korset uit 1770. Bron: The Metropolitan Museum of Art

Rond het midden van de 19e eeuw zakte de taillelijn echter weer en werd het zandloperfiguur dé absolute trend. Het korset, nog steeds verstevigd met walvisbot, werd flink strak aangesnoerd om de taille zo klein mogelijk te maken. Erg handig uit deze tijd waren de verstelbare inzetstukken bij de borst en buik, zodat het korset ook tijdens een zwangerschap gewoon paste.

Wat later in de 19e eeuw kwam er een ware revolutie voor het gemak: de voorsluiting ('front-opening busk'). Vrouwen konden nu eindelijk zichzelf aankleden door de simpele sluiting aan de voorkant! Vlak daarvoor werden ook metalen oogjes uitgevonden, die veel sterker waren dan de oude handgestikte oogjes. Dankzij de naaimachine en massaproductie werden korsetten voor iedereen toegankelijk. In de zomer werden bovendien 'ademende' stoffen en elastische inzetstukken voor ventilatie geïntroduceerd.

Aan het eind van de 19e eeuw kreeg het korset een vorm die strak om de heupen viel. De metalen of rieten sluiting had een soort lepelvorm die de maag naar binnen drukte en de buik naar beneden en buiten. Niet heel gezond helaas: later werd ontdekt dat dit extreme insnoeren schade aanrichtte aan de interne organen. En wist je dat ook mannen in deze tijd volop korsetten droegen voor een strak en slank silhouet?

Korset uit 1891. Bron: The Metropolitan Museum of Art

De vroege 20e eeuw bracht de beruchte 'S-bend' (of het zwanenhals-korset). Dit ontwerp werd bestempeld als 'gezonder' omdat de voorkant rechter was. Het tegendeel was echter waar: het dwong het lichaam in een totaal onnatuurlijke S-vorm waarbij de borst vooruit werd geduwd en de heupen en het achterwerk extreem naar achteren staken. In deze periode zagen we ook voor het eerst bretels (elastische bandjes met clipjes) aan de onderkant van het korset verschijnen om kousen op te houden. Tijdens de Eerste Wereldoorlog moesten vrouwen massaal werken, waardoor er lossere kledingstukken en korsetten met meer elastiek verschenen voor extra bewegingsvrijheid.

Korset uit 1917. Bron: The Metropolitan Museum of Art

In de bruisende jaren '20 van de vorige eeuw veranderde alles. Het zware korset maakte plaats voor een jongensachtig, plat silhouet. De 'girdle' (een soort elastische heupgordel) nam het over: veel smaller, met minimaal gebruik van baleinen en speciaal bedoeld om de heupen en buik in toom te houden. Dit droeg je in combinatie met een aparte beha. In de jaren '30 en '40 bleef dit slanke silhouet bestaan, maar kwam de focus weer iets meer op de taille te liggen. De introductie van elastaan in deze tijd was fantastisch: het maakte de stof lichter, rekbaarder én veel makkelijker te wassen!

Toen bracht Christian Dior in 1947 met zijn beroemde 'New Look' het zandloperfiguur weer helemaal terug. Ontwerpen zoals de 'waspie' (een corselet uit één stuk met een extreem wespentaille) en de 'Merry Widow' (een combinatie van een gordel en beha met puntige, stevig gestikte cups) vierden hoogtij.

Korset uit 1950. Bron: The Metropolitan Museum of Art

De punkbeweging in de jaren '70 zorgde voor een hele nieuwe wending: het korset transformeerde naar 'outerwear' (bovenkleding). Baanbrekende designers zoals Vivienne Westwood en Jean Paul Gaultier gebruikten het korset als een rebels fashion item om óver je kleding te dragen. Een iconisch moment was natuurlijk toen Madonna in 1990 op tour ging in haar beroemde kegel-beha korset, ontworpen door Gaultier.

Vandaag de dag wordt het korset voornamelijk gedragen als bovenkleding en is het onmisbaar op de catwalks van de haute couture, met prachtige creaties van Mr Pearl, Thierry Mugler en Alexander McQueen (vaak schitterend gedragen door de 'Queen of Burlesque', Dita Von Teese). Waarom we ze nog dragen? Om super veel redenen! Velen dragen het voor de esthetiek of voor 'waist training', anderen ter medische ondersteuning van de rug of houding. Ook zien we ze volop in burlesque shows, als onderdeel van victoriaanse steampunk outfits vol leer en metaal, en zelfs verwerkt in bruidsjurken.

Eén ding is na het lezen van deze lange geschiedenis wel zeker: in welke vorm dan ook, dit veelzijdige kledingstuk zal nog vele jaren bij ons blijven!